Fobia społeczna, kiedy lęk dotyczy ludzi

Definicja

Czym jest fobia społeczna

Fobia społeczna, nazywana też lękiem społecznym, to uporczywy lęk przed oceną ze strony innych osób, który pojawia się w sytuacjach kontaktu z ludźmi i prowadzi do ich unikania.

Rdzeniem nie jest strach przed ludźmi jako takimi, tylko przed kompromitacją. Pacjent obawia się, że powie coś niezręcznego, że zadrży mu głos, że ktoś zauważy czerwone plamy na szyi albo drżące ręce przy podpisywaniu dokumentu. Ta obawa uruchamia dokładnie te objawy, których pacjent się boi, więc przewidywanie potwierdza samo siebie.

Objawy pojawiają się długo przed samą sytuacją. Zaproszenie na spotkanie zespołu potrafi zepsuć cały tydzień poprzedzający, a po spotkaniu przychodzi faza analizowania każdego zdania i szukania dowodów kompromitacji.

Różnicowanie

Nieśmiałość a lęk społeczny

Nieśmiałość utrudnia start rozmowy, ale nie odbiera możliwości działania. Fobia społeczna zmienia decyzje życiowe: wybór pracy, studiów i kręgu znajomych.

Obraz

Sytuacje, które uruchamiają objawy

• Mówienie przy grupie. Wystąpienie, prezentacja, przedstawienie się na spotkaniu, zabranie głosu w rozmowie wideo.
• Bycie obserwowanym przy czynności. Jedzenie przy ludziach, podpisywanie dokumentu, wpisywanie PIN-u przy kolejce za plecami.
• Kontakt formalny. Rozmowa telefoniczna z urzędem, wizyta u fryzjera, pytanie o produkt w sklepie.
• Sytuacje towarzyskie bez struktury. Impreza, gdzie nie ma jasnej roli do odegrania, i rozmowa o niczym z osobą mało znaną.

Lista bywa wąska albo obejmuje niemal każdy kontakt. Od jej zakresu zależy, jak bardzo zaburzenie ogranicza codzienne życie.

Konsekwencje

Cena unikania

Unikanie działa jak środek przeciwbólowy o krótkim czasie działania. Odmowa wystąpienia daje ulgę tego samego dnia i podnosi lęk przed kolejnym. Po kilku latach lista rzeczy, których pacjent nie robi, robi się na tyle długa, że zaczyna wyznaczać ścieżkę zawodową.

Częstym rozwiązaniem zastępczym jest alkohol, który obniża napięcie przed spotkaniem. To droga, która u części osób kończy się drugim problemem obok pierwszego, dlatego lekarz zawsze pyta o ilość i okoliczności picia.

Leczenie

Jak leczy się fobię społeczną

Podstawą jest terapia poznawczo-behawioralna z ekspozycją na unikane sytuacje. Przy większym nasileniu objawów dołącza się leki z grupy SSRI, wydawane wyłącznie na receptę.

Ekspozycja polega na stopniowym wracaniu do sytuacji z listy, od najłatwiejszej. Pacjent sprawdza w praktyce, że przewidywana katastrofa nie następuje, a jeśli nawet coś pójdzie niezręcznie, konsekwencje są znośne. Lek obniża poziom napięcia na tyle, żeby ten trening dało się w ogóle rozpocząć.

Leczenie farmakologiczne w lęku społecznym prowadzi się miesiącami, podobnie jak w innych zaburzeniach lękowych. Odstawienie po kilku tygodniach dobrego samopoczucia zwykle kończy się powrotem objawów, dlatego zakończenie terapii planuje się osobno i rozkłada na etapy.

Pytania pacjentów

Pytania o fobię społeczną